Viết Tư duy

7 tư duy khi viết người mới nên tham khảo

Reading Time: 7 minutes

Tư duy khi viết là một trong những vấn đề quan trọng nhất bạn cần quan tâm. Dù bạn đang bắt đầu viết mảng nào, như quảng cáo, biên kịch, sở thích hay tiểu thuyết, v.v…

Qua bài viết này, Jeen muốn chia sẻ với bạn tầm quan trọng của tư duy khi viết lách nói chung và 7 tư duy khi viết bạn nên tham khảo để phát triển sự nghiệp viết chuyên nghiệp của mình trong tương lai. 

Lưu ý: Bài viết có tham khảo một phần thông tin từ cuốn sách “Cẩm nang tư duy viết (Richard Paul & Linda Elder). Với cá nhân tôi, đây không phải là một cuốn sách dễ đọc vì có tính lý thuyết cao sẽ cần đọc đi đọc lại nhiều lần. Tuy nhiên, nếu bạn muốn bắt đầu viết có thực chất hơn, bạn nên mua và đọc thử cuốn sách này! 

I, Lý do tư duy khi viết là quan trọng?

Một trong những sai lầm lớn nhất của người viết mới (newbie writers) là quá tập trung vào kỹ thuật viết, thay vì đầu tư cho tư duy. Trong khi đó, viết là hoạt động tư duy. Vì hoạt động chính của viết lách là đưa suy nghĩ của bạn ra bên ngoài qua hình thức ngôn từ mà ở đây cụ thể là con chữ trên giấy.

“Sinh viên, học sinh ngày nay viết kém không phải vì không có khả năng học viết cho tốt, mà vì các bạn không được dạy các nền tảng để viết một cách có thực chất. Các bạn không chỉ thiếu kỷ luật trí tuệ mà còn thiếu các chiến lược cải thiện kỹ năng viết của mình” – Trích Cẩm nang tư duy viết.

Câu chuyện về chiến lược này thật ra quy về đơn giản là tư duy khi viết. Nếu ta không thể tìm ra cách cải thiện những luồng suy nghĩ của bản thân hay cách ta chọn phương án triển khai nội dung nào đó mỗi khi đặt bút xuống hay bắt đầu đánh máy thì khả năng cao viết kém vẫn hoàn viết kém.

Vậy tư duy khi viết nào bạn nên tham khảo, nhất là khi mới bắt đầu? Theo dõi nội dung bên dưới nhé!

II, 7 tư duy viết nên tham khảo và rèn luyện từ sớm

1,Tư duy về mục đích viết

Hay nói một cách đơn giản và dễ hiểu hơn là viết có mục đích.

Muốn đặt bút xuống, viết có chất lượng thì nhất định nên bắt đầu từ suy nghĩ “Viết để làm gì?” hay “Tôi muốn đạt được điều gì sau bài viết này?”.

Mỗi một mục đích đưa đến một lối suy nghĩ khác nhau và các phương hướng viết khác nhau. Mỗi phương hướng lại có một cách thể hiện khác nhau.

Mục tiêu viết cho bạn một góc nhìn toàn diện kèm theo sự sâu sát hơn khi triển khai viết. Một trong những tối kỵ của việc viết-để-thành-công là không có kế hoạch gì. Tất nhiên, có nhiều tác phẩm đã xuất phát từ việc chẳng có mục tiêu gì hết, tôi không phủ nhận điều đó. Nhưng để viết tốt hơn ngay từ lúc bắt đầu, đừng bao giờ bỏ qua việc xác định mục tiêu và tìm cách đạt được mục tiêu đó:

“Làm sao để tôi ít tốn chất xám, thời gian hoặc bất kỳ chi phí bỏ ra nào đó nhưng đạt được mục tiêu này nhanh nhất?”

Vâng, bạn hãy cố gắng trả lời câu hỏi trên nhé!

2, Tư duy viết cho độc giả

Điểm bắt đầu của viết ở hầu hết mọi người đa phần là viết cho chính mình. Ngay từ khi còn nhỏ. Bắt đầu từ bản thân của người viết trước. Sau đó mới tới cho người xung quanh.

Tuy vậy, muốn tiến lên con đường viết chuyên nghiệp hơn, hoặc ít nhất là có một lượng người đọc, người viết mới sẽ cần tư duy về độc giả của bản thân. Hay nói đúng hơn là những người sẽ quan tâm đến các bài viết của bạn.

Việc viết cho người đọc sẽ giúp bạn phát hiện ra rằng:

“Trong cùng một chủ đề, bạn không nhất định phải viết tất cả mọi thứ mà có thể chỉ cần viết 1/10 thậm chí 1/20 những nội dung họ quan tâm cũng đã đạt được kết quả tương tự.” 

Có lẽ bạn từng nghe qua quy luật 80/20. Ở đây cũng tương tự như vậy: 80% nội dung của bạn dành cho 20% nhóm người.

Mỗi người viết chuyên nghiệp đạt thành công nhất định đều sở hữu một nhóm độc giả riêng biệt của họ. Ví dụ:

  • Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đa phần là thanh thiếu niên với những bộ truyện cho học trò (chỉ có điều những độc giả này lớn lên vẫn hướng về).
  • Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư thì có giọng văn rất dân dã và Nam Bộ. Cô Tư có đối tượng độc giả chính là những người yêu thích lối văn mộc mạc và đời, đặc biệt yêu thích văn hóa phương Nam.
  • v.v…

Có thể nói, việc hiểu rõ về nhóm độc giả của mình là một trong những nguyên do quyết định thành công đầu tiên của người viết.

3, Tư duy phản biện

Tư duy phản biện sẽ giúp bạn tiến rất xa trên con đường viết lách nói riêng và trình bày tư duy của bản thân ra xã hội nói chung.

  • Bạn là ai?
  • Kiến thức của bạn như thế nào?
  • Liệu điều bạn đang học hỏi có chính xác hay không?
  • Người bạn theo dõi phát biểu điều đó có mặt nào bất cập hay không?
  • Cuốn sách bạn đang đọc có gì cần bổ sung hay không?
  • v.v…

Tất cả những câu hỏi trên và nhiều câu hỏi khác nữa, bạn đặt ra cho bản thân mình trong suốt quá trình học tập, làm việc và cụ thể là khi viết sẽ giúp bạn có nhiều giá trị để khai thác hơn. Người ta chẳng thường nói: người càng có nhiều góc nhìn càng dễ trở thành một người viết tốt. Và chính tư duy phản biện – thường xuyên đặt câu hỏi để khai thác các vấn đề tưởng chừng đã ngả ngũ – chính là điểm bắt đầu hoàn hảo cho sự đa diện trong nội tâm.

4, Tư duy hiểu biết sâu sắc về cái mình đề cập đến

Liệu bạn có hiểu mình đang viết gì hay không?

Bạn có thể thấy tôi dễ dàng khi triển khai một nội dung dài hơi và có phần phức tạp nào đó. Bạn cũng có thể cho rằng tôi là một người có IQ cao nên mới hiểu được tường tận các lý thuyết trong những bài về Content marketing hay Tâm lý học của mình, để rồi viết ra nó một cách dễ hiểu với độc giả hơn.

Thật ra nhận định không sai cũng chẳng đúng. Nó chỉ là quá trình tôi cố gắng hiểu một cách sâu sắc nhất về cái mình đang viết. Tôi tìm cách để mình hiểu nó nhất có thể trong khả năng của bản thân. Từ đó, tìm câu trả lời cho câu hỏi:

“Làm sao độc giả của tôi – một người chưa biết gì về vấn đề này – có thể hiểu được chỉ sau bài viết tôi đang thực hiện?”.

Và bí mật của câu trả lời trên chính là cố gắng tìm hiểu chủ thể đang viết sâu sắc nhất bằng cách tiếp cận tất tần tật những nguồn thông tin tôi có thể tiếp cận được. Và làm sao để bạn xác định mình đã đạt được bí mật này chưa? Đó là khi bạn đã có thể triển khai giải thích chúng bằng bất kỳ hình thức nào (viết, nói,…) một cách đơn giản – dễ hiểu nhất có thể. 

Như cá nhân tôi, tôi sẽ không chia sẻ bất kỳ điều gì đến khi nào bản thân đạt được mức trên.

5, Tư duy lấy bằng chứng ra nói chuyện

Nhiều bạn viết một điều gì đó: có số liệu, có nhận định, có nhận xét, v.v… nhưng Không Bao Giờ đưa ra bằng chứng cho điều đó. Vậy thì ai tin?

Ví dụ: “80% phụ nữ Việt Nam có dấu hiệu lão hóa da sớm” hay “Nguyên nhân của tình trạng nhiều người trẻ Việt có xu hướng bỏ phố về quê là vì áp lực trong công việc và cuộc sống.”, v.v… 

Bạn có thể nhận định đúng nhưng nếu không có nguồn dẫn chứng, bạn rất khó thuyết phục người khác tin bài viết của bạn. Và các bạn thường bỏ qua điều khi viết. Trong logic của người đọc, trừ các nội dung mang tính tâm linh hay bói toán ^^, họ luôn tự hỏi liệu nó có đáng tin không. Nhất là trong khoảng thời gian trở lại đây.

6, Tư duy phản tư với bài viết của mình 

Người viết nào cũng có thời tự yêu các sản phẩm của mình đến không-thể-cứu-chữa. Yêu đến mức nghĩ mình đã viết ra thì làm sao mà dở hay sai được. Tin tôi đi, sẽ có thời gian như vậy đấy. Vì không ai “sinh con” ra mà không ôm ấp một mối tự hào không tên được.

Và chính sự yêu mến tự hào này sẽ đẩy bạn đến “niềm kiêu hãnh”! Nó sẽ hãm hại bạn một ngày không xa nếu không tự kiềm chế.

  • Bạn luôn có thể gặp những người không thích tác phẩm của mình.
  • Bạn luôn có thể phạm sai lầm nào đó trong bài viết của mình, dù cẩn trọng đến đâu.
  • Nội dung của bạn cũng có thể tồn tại những điểm bất cập.
  • Bài thơ của bạn có thể gieo vần chưa tốt.
  • Podcast của bạn không gây đồng cảm như bạn tưởng…
  • v.v…

Tất cả những điều trên và nhiều khả năng nữa đều có thể diễn ra. Bạn cần chuẩn bị tinh thần phản tư – tự suy nghĩ và tìm ra những điểm chưa ổn – ở chính mình và trong những sản phẩm mình tạo ra. Đó là một cách để bạn tỉnh táo và không dậm chân tại chỗ quá lâu.

7, Tư duy “Tôi không hoàn hảo nhưng tôi sẽ cải tiến”

Như đã nói ở trên, mỗi người viết – dù lão luyện đến mấy – cũng có thể phạm lỗi lầm nào đó trên chặng đường sự nghiệp của mình. Thậm chí, có thể là những tranh cãi – xung đột lớn về câu chuyện, con người hay tác phẩm.

Tuy vậy, nếu không thể giữ được tâm thế “Tôi sẽ tiến bộ”, tụi mình rất khó phát triển. Vì cứ tập trung ánh nhìn vào nguy cơ: thiếu sót, sai lầm, yếu kém, v.v…

Trong suốt thời gian tiếp theo, dù đạt kết quả mong đợi hay không, bạn đừng quên điều này:

“Bài viết có thể không hoàn hảo nhưng bạn luôn có cơ hội để cải thiện chúng. Vậy nên, hãy cứ bắt đầu đi đã!”

III, Kết 

Hy vọng qua bài viết này bạn đã có được những điều mình đang cần về tư duy khi viết và chiến lược để phát triển khả năng viết lách của bản thân. Hãy liên tục trau dồi ngón nghề của mình nhé! 

Hẹn gặp lại bạn ở bài viết tiếp theo, 

👉 Đăng ký lớp Content luyện tư duy cùng Jeen nhé: Cơ bản 07

Jeen Nguyễn, 

=============================

Nếu thấy bài viết hữu ích, bạn có thể ủng hộ Jeen một cuốn sách ở trang Donate. 

Lưu ý: Vui lòng tôn trọng chất xám và sáng tạo của người sản xuất nội dung, artist, designer bằng việc KHÔNG SAO CHÉP/COPY/REUP. Tất cả nội dung trên thuộc sở hữu của Jeen Nguyễn. Về thông tin bổ sung, bạn xem thêm tại trang Bản quyền-hợp tác!

Cảm ơn bạn. 

Bạn cũng có thể thích..

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *