Viết Cơ Bản

Cách lập dàn ý content “chiều” tâm lý người đọc

Reading Time: 11 minutes

Muốn người đọc theo dõi từng chữ trong bài viết content, bạn phải chiều chuộng họ. Như thể viết thơ tình cho người yêu. Vậy làm sao để ”lá thơ tình” hấp dẫn “crush” nhất giữa bao tình địch ngoài kia? 

Tất nhiên là nên lập một chiếc dàn ý chiều tâm lý và dẫn dắt chàng/nàng qua từng vấn đề một cách suôn mượt như Sunsilk vậy. Nếu bạn còn đang không biết làm sao để khách hàng/người đọc yêu ngược lại mình như mình đang yêu họ bằng dàn ý, xem bài viết này nghen. 

I. Dàn ý là gì? 

Dàn ý, hay mình thường gọi là outline, là kim chỉ nam cho mọi bài viết. Và nó không khó để tạo nên.

Thông thường, dàn ý như thế nào sẽ phụ thuộc vào chủ đề (topic), hướng đi (angle) của bạn muốn. 

Một dàn ý tốt phải triển khai rõ ràng, mạch lạc và logic chủ đề đặt ra và khiến người đọc đi theo từng ý đến tận cuối cùng bằng cách tự nhiên, không gượng ép

Có khá nhiều các để tìm ra một dàn ý hay cho người viết. Và cũng có nhiều cách vào đề thú vị khiến người đọc sẽ dừng chân.

Cũng có nhiều công thức viết khác nhau để đơn giản hóa công việc mỗi ngày. Ví dụ như FAB (Tính năng – Ưu điểm – Lợi ích), Before – After – Bridge, PAS (Vấn đề – Khoét sâu – Giải pháp) – đây là công thức mình và nhiều content khác rất hay dùng, AIDA – đây là một công thức đang lên. 

Tuy nhiên, bài viết này, mình không đề cập đến các công thức. Vì chỉ cần một keyword, 1 cú click chuột bạn đã có thể tìm ra nó nhanh chóng và gọn nhẹ. Không mất nhiều thời gian. 

Vậy thì, Jeen ơi, bạn muốn nói điều gì?” Là cách mình “rù quến” người đọc, cách để họ tin điều mình nói, cách để họ quay lại với những bài sau. 

=> Giống như câu này thôi, liệu bạn có đọc phần tiếp theo sau đây? 

II. Tại sao bạn cần đầu tư chất xám vào dàn ý?  

Sai lầm thường gặp nhất của các bạn mới vào nghề viết lách hoặc viết theo sở thích là bỏ qua bước lập dàn ý. Thiếu bước này, bài viết có thể thiếu logic, khó hiểu và đánh đố người xem dù ngắn hay dài đi chăng nữa. 

Thậm chí, mình từng gặp một vài bạn đã có kinh nghiệm 2-3 năm nhưng vẫn chưa có thói quen tạo dàn ý. Vậy nên, mỗi khi duyệt/chỉnh bài cho các bạn, nói thật là mình khá phiền lòng. Hầu hết các bạn làm việc với mình, mình  đều yêu cầu phải làm dàn ý và sẽ duyệt dàn ý trước. Bất kể bài viết trên 2000 từ hay là ngắn củn chỉ 3 dòng trên post facebook. Đây cũng là một cách để bạn bớt đi việc phải chỉnh sửa khi lên bài chi tiết. Lúc triển khai viết thật nhiều nhưng cuối cùng không được bao nhiêu và sửa lại sẽ rất cực.  

Đây là một cái outline khá kỹ mình làm giúp các bạn triển khai dễ hình dung hơn. Trong content, ngay cả các USP không phải cứ list ra cho xong là ổn rồi.

Dân sáng tạo bao giờ cũng bay bổng để có nhiều ý tưởng nhưng cũng dễ bay cao bay xa ra luôn khỏi brief. Có 2 sự thật bạn cần biết là:  

  • Không phải ai cũng có khả năng suy diễn theo vấn đề bạn đang đề cập đến.
  • Không phải ai cũng kiên nhẫn tìm hiểu điều gì đó không rõ ràng.

Vì thế, dù bài viết dài hay ngắn, một chiếc dàn ý logic, rõ ràng và mạch lạc sẽ giúp họ dễ hình dung những điều bạn nói hơn. Đối với các bài viết dài, như bài mình viết chẳng hạn, nó càng cần như vậy. 

Các anh chị càng làm lâu trong ngành thì khả năng lập dàn ý của họ càng “chất chơi”. Đôi khi, chỉ cần nhìn một angle là có thể ra rất nhiều ý tưởng về dàn ý. Càng kinh nghiệm, bạn càng dễ lập dàn ý. Vậy nên, hãy trau dồi và làm thật nhiều dàn ý ngay từ bây giờ nhé! 

Ngoài ra, với lượng quảng cáo hay thông tin trên digital ngày nay, người đọc tiếp xúc với rất nhiều bài viết, câu chuyện. Họ nghiễm nhiên miễn dịch với một bài viết nếu nó  bình thường hoặc ở đâu cũng có thể bắt gặp. Đây chính là lúc bạn – một người viết lách chuyên nghiệp – phải tạo nên những bài viết hay ho, hấp dẫn và khó tìm thấy ở bất kỳ đâu. 

Vậy làm sao để đưa những độc giả/người xem khó tính từ bất ngờ này sang bất ngờ khác, ngay cả người là chuyên gia trong vấn đề đó? 

 III. Cách lập dàn ý “chiều” tâm lý người đọc 

Việc nghiên cứu chút chút tâm lý và hành vi của người dùng sẽ có lợi ích nhiều  bạn nếu là người viết content. Đặc biệt, nó càng phù hợp hơn cho một nhánh khá thú vị của content – UX Writer – viết lách dựa trên trải nghiệm người dùng.Và nó đặc biệt hiệu quả khi lập dàn ý. Dưới đây là các tips của mình: 

1. Trước khi lên dàn ý, hãy nghiên cứu nhiều hơn 

Công việc nghiên cứu không hề dễ dàng. Đặc biệt, nếu bạn là 1 content writer dùng con chữ để dẫn dắt người đọc của mình bằng những luận điểm, luận cứ thuyết phục. Riêng đối với một ngành hàng hoặc vấn đề nào đó cụ thể, bạn nhất định phải nắm rõ các vấn đề bạn sẽ đề cập đến, đủ để hiểu được điều người ta muốn bạn nói đến là gì. Nhất là các vấn đề chưa ai nói

Bạn không cần toàn bộ bài viết phải độc đáo vì mấy ai làm được đâu nhưng ít nhất hãy gài cắm 1-2 vấn đề gì đó  thật lạ. Hoặc ít nhất bạn biết độc giả của mình chưa từng đọc qua. 

3 xu hướng chưa bao giờ lỗi thời thỏa mãn tâm lý người đọc/xem:  

  • Cảm giác được tôn vinh. => Nhóm người cụ thể nào đó. 
  • Cảm giác được phát hiện. => Kiến thức mới chưa từng được khai phá. 
  • Cảm giác được giải trí. => sự thú vị và hài hước. 

Vậy cách nào để tìm ra điều gì đó chưa ai đề cập tới? Mục sau đây là câu trả lời! 

2. Xung quanh 1 chủ đề, tập “xây nhà lầu” cho 5W1H 

5W1H thì bất kỳ ai cũng biết. Nó gần như là bước đầu tiên của mọi vấn đề cần làm sáng tỏ và tư duy rõ ràng hơn. Một bí kíp lạ mà quen nhỉ. 

  • Là ai? 
  • Cái gì? 
  • Ở đâu? 
  • Khi nào 
  • Tại sao?
  • Làm cách nào? 

Đó là 6 điều bạn cần trả lời nhưng đừng nghĩ đơn giản như vậy. 

Mình hay gọi phương pháp này là “Xây nhà lầu cho 5W1H”. Bạn tưởng tượng câu trả lời 5W1H của bạn cho vấn đề nào đó là cái tầng trệt. Để bài viết trở nên thu hút hơn với cùng một  chủ đề, khi mà ai cũng áp dụng công thức trên, bạn phải đổ bê tôngxây thêm tầng cho nó. 

Cách làm khá đơn giản: 

Đối với câu trả lời của 5W1H, bạn hãy tự hỏi thêm các câu 5W1H cho câu đó. Từ từ đào sâu hơn. Càng sâu càng tốt. Bạn sẽ dần phát hiện vấn đề.

Ví dụ: đối với bài viết người hướng nội ở môi trường quảng cáo. Ban đầu nó đơn giản là muốn kể về những con người trong ngành. 

  • WHO – marketer, agency member, người muốn vào ngành 
  • Với những người này, mình lại phân tích họ với 5W1H tiếp. Họ là những ai, đang làm gì trong ngành, khi nào họ sẽ cảm giác khó khăn… 
  • Sau đó mình pick ra được vấn đề khá phổ biến mà ít người đề cập tới, nhiều người trong số họ là người hướng nội, như trải nghiệm cá nhân của mình. 
  • Từ việc này mình lại xây tiếp lầu 2 cho chủ thể người hướng nội tại môi trường quảng cáo. Mình nhận ra điều thiếu hụt nhất, chính là cách thức để vượt qua và thích nghi. 

Lầu càng cao, thì bạn càng đến sát vấn đề mà người ta quan tâm

Thế nhưng cách nào giúp bạn hệ thống hóa cái đống phân tích trên kia? Cách mình dùng là mindmap

3. Nếu viết bằng chữ không rõ ràng, có thể lên mindmap 

Lên outline bài viết đâu có nghĩa là ngồi lấy bút viết ra từng hàng từng hàng một. Bạn có thể dùng bất kỳ phương thức nào khác, miễn là nó hiệu quả. 

Cách mình hay làm là mindmap (sơ đồ tư duy). Một phần nào đó trong mình cũng là con người của hình ảnh nên mình ghi nhớ lâu hơn nếu nó là biểu đồ/bản đồ. Từ thời cấp 1, đây là cách mình luôn áp dụng để học tập làm việc và luôn hiệu quả. 

Ví dụ: Vấn đề mình muốn nghiên cứu là “Anti-social”. Mình sẽ tìm kiếm và bắt đầu tẻ các nhánh ra như hình minh họa dưới đây.

Ví dụ minh họa của mindmap 

Từ từ, mình sẽ dần dần phát hiện ra nhiều vấn đề, hơn so với bề mặt của các bài nghiên cứu hoặc sách. Sau đó, mình sẽ pick và chọn điều mình sẽ truyền tải. Ví dụ, ở anti-social, mình nhận ra nhân vật kiểu này thường có trong các cuốn tiểu thuyết phim ảnh, và hầu như đều được yêu thích. Mình sẽ đi lý giải điều này, và thêm yếu tố nhân văn mà mình muốn vào. Bạn có thể xem bài viết “Tại sao bạn thích nhân vật phản diện anti-social” tại đây

Lên mindmap và có một loạt vấn đề/ý tưởng rồi thì sao? Hãy sáng tạo ít nhất 3 option dàn ý một lúc. 

4. Luôn cho ra ít nhất 3 option dàn ý (outline) 

Sau làm hết tất cả các nghiên cứu trên, cách làm việc của mình là luôn có ít nhất 3 option cho một điều gì đó. Dù là Ý tưởng/ Angle/ Dàn ý/Brief hình ảnh. 

Và nhất định các option này đều phải xoay quanh/đảm bảo mục tiêu của bài viết. 

  • 1-2 option là quá ít, hạn chế khả năng tưởng tượng và sáng tạo của bạn. 
  • 4-5 option là quá nhiều, bạn chẳng biết chọn cái gì đâu. Khách hàng sao bạn vậy á. Bạn cứ thử đưa ra một đống option coi, khách hàng sẽ hỏi ngược lại “nên chọn option nào” chứ không có chốt cho bạn đâu nè. 
  • 3 option chính là đẹp nhất. Vừa Đủ. Và mình luôn thích vừa đủ. 

Tại sao bạn nên cố gắng để có được ít nhất 3 option như vậy. Nguyên nhân là thực tế trong môi trường làm việc hiện nay, nếu bạn chỉ làm trong mức mình có và điều mình được giao, bạn sẽ chẳng bao giờ tiến bộ hơn được. Hãy mở rộng đầu óc mình bằng việc tự ép bản thân tiến lên, trước tiên là các bài viết/sản phẩm mỗi ngày mình làm. 

Tất nhiên, nếu bài đó đơn giản hoặc deadline gấp gáp, bạn có thể linh hoạt làm ít thôi. Nhưng nếu có thời gian, mình thật lòng khuyên bạn hãy cho bản thân nhìn thấy khả năng sáng tạo thực sự của mình

Cách để “đẻ” ra nhiều option hơn là Tập luyện sự logic và phản biện. Lật ngược lật xuôi cái dàn ý đầu tiên bạn nghĩ, sau đó xem còn có cách nào khác hay ho hơn để tiếp cận hay không. Đôi khi, đừng ngại đập hết các ý ra, ráp chúng lại từ đầu. Mình đã làm như vậy rất nhiều lần và hầu như option thứ 2 thứ 3 bao giờ cũng hay hơn option đầu tiên. 

5. Chuẩn bị sẵn các ví dụ, xung quanh các luận điểm của mình

Mẹo IELTS Writing Task 2 – Hướng dẫn lấy ví dụ IELTS Writing – Share nha!

Bạn nêu một luận điểm nào đó nhưng bạn không có ví dụ. Người đọc cảm giác bạn chẳng đáng tin chút nào vì họ không thấy được cơ sở của điều bạn đang nói đến. 

Đầu óc của người đọc thích những bài viết rõ ràng, có ví dụ dễ hiểu và thực tế. Điều này khiến họ sẽ tin tưởng, yêu thích và quay lại với người viết có nhiều ví dụ minh họa. 

Họ càng yêu thích hơn, nếu ví dụ của bạn có sự gần gũi với đời sống của họ. Việc này sẽ khiến họ ngay lập tức liên tưởng đến câu chuyện của bản thân mình và hiểu một cách tường tận. 

Nếu trong quá trình viết hiện tại bạn đã chuẩn bị các ví dụ thì chúc mừng bạn, bạn đáng được tuyên dương. Còn nếu chưa, thì bắt đầu ngay đi nhé! 

6. Liên kết các đoạn với nhau bằng những câu từ hấp dẫn 

Đừng bỏ qua tầm quan trọng của việc kết nối các đoạn văn/phần trong bài viết của bạn

Theo nghiên cứu, bài viết càng dài thì người đọc càng có xu hướng bỏ qua việc đọc tiếp. Nếu họ dần cảm giác câu từ không có tính kết nối, rời rạc hoặc đơn giản là không đủ hấp dẫn đi tiếp. Họ sẽ thoát ngay và không dừng lâu. 

Để dễ hiểu điều này, bạn cứ liên tưởng đến teaser, trailer và phim điện ảnh. Tung tý teaser cho bạn hấp dẫn chú ý, sau chút nữa lại mồi chút trailer để bạn khao khát muốn đi xem và cuối cùng bạn hành động tới rạp mua vé xem luôn. 

Để giúp bạn giải quyết tình trạng này, mình có 1 bài tập cho bạn, mua cuốn sách Khiêu Vũ Với Ngòi Bút, đọc kỹ phần nguyên lý chiếc cầu trượt. Đó là nguyên lý của mọi copywriter. Nếu vận dụng tốt nó, bạn sẽ có khả năng khiến câu 1 hút xuống đọc câu 2, đã đọc câu 2 thì phải đọc câu 3…Sau đó, hãy cùng tìm trong bài viết này, đâu là liên kết các đoạn của mình. 

6. Call to Action (CTA) nên cân nhắc phù hợp cho mỗi bài viết

Đối với độc giả trẻ và những bài viết mang tính cá nhân như bài mình đang viết, mình lựa chọn lối CTA đơn giản, gần gũi và như đang trò chuyện vậy. Đây là một cách để các bạn dễ dàng theo dõi và thân tình khi nói chuyện/chia sẻ với mình hơn. Để 1 bài viết có thể được người đọc đón nhận và tương tác, cách tốt nhất là bạn hãy trở thành một trong số họ.

Đặc biệt, đừng dùng lẽ lười biếng để đối phó khi viết lách ngay cả với CTA. Hãy biến hóa nó phù hợp với nhu cầu riêng của bài viết đó. Ví dụ, bài cho thương hiệu thì hướng họ về thương hiệu, bài sale mua hàng thì hướng nó về sản phẩm, v.v… Mình kỵ nhất là việc dùng 1 CTA copy – paste từ bài này sang bài khác một cách cứng nhắc và khó hiệu quả. 

7. Quan trọng nhất, lựa chọn dàn ý để triển khai cuối cùng 

Đã ra được nhiều option dàn ý thì tất nhiên bạn cũng nên trau dồi khả năng chọn được điều tốt nhất. Không nên giao việc chọn lựa cho người khác, kể cả sếp của bạn. Mặc dù mình luôn khuyến khích: nếu khó lựa thì bạn nên giao cho người có thẩm quyền cao hơn. Tuy nhiên, chính bạn phải có khả năng chọn được điều tốt nhất. Vậy mới trau dồi được khả năng tư vấn, chỉnh sửa bài cũng như tự đánh giá bản thân. Sau này, với khả năng này bạn sẽ dễ dàng nâng cao trình độ chuyên môn và tiến lên các cấp bậc cao hơn. 

Yếu tố chọn dàn ý tốt (ý kiến cá nhân mình)

  • Đáp ứng được mục tiêu bài viết. 
  • Mạch lạc, rõ ràng và giải quyết trọn vẹn từng luận điểm. 
  • Có ví dụ minh họa hoặc điều gì đó giúp tin cậy cao.
  • Dễ hiểu đối với TA. 
  • Đặc biệt, từng vấn đề khai phá mang tính độc đáo và khiến người đọc đi theo. 

IV. Kết 

Vậy là kết thúc rồi. Mình hy vọng, sau bài viết này, bạn sẽ nắm được cách lập dàn ý chiều tâm lý người đọc. Một khi bạn trân trọng người đọc của mình, họ sẽ cảm nhận được điều đó và trân trọng ngược lại các bài viết của bạn. 

Chúc bạn đọc vui và thu nhặt được điều gì đó.

Đừng quên, mình ở đây chờ bạn nên hãy thoải mái chia sẻ các ý kiến/câu hỏi/thắc mắc nhé. 

Jeen Nguyễn,

Xem các bài khác về Viết lách của mình tại đây hoặc đăng ký coaching với mình nếu cần người hướng dẫn viết bên cạnh. v

 

=============================

Note: Nội dung trên thuộc bản quyền của Jeen Nguyễn. Về thông tin bổ sung, bạn xem thêm tại trang Bản quyền-hợp tác!

Nếu thấy các bài viết hữu ích, bạn có thể ủng hộ blog tại đây!

Cảm ơn bạn.

Bạn cũng có thể thích..

13 Bình luận

  1. Xin chào, liệu mình có thể chia sẻ các bài viết của bạn được ko? Mình sẽ để tên nguồn, tác giả hoặc nếu bạn có yêu cầu như thế nào thì báo chúng mình nhé. Mình cảm thấy các bài viết rất có ý nghĩa và hữu ích ạ.

    1. Chào bạn, cho mình hỏi bạn sẽ chia sẻ ở đâu nhỉ.

      1. Mình xin phép được chia sẻ trên fanpage Of Writer Mind do mình quản lý. Theo nguyên tắc của chúng mình, chúng mình tôn trọng quyền tác giả nên sẽ trích nguồn đầy đủ, bạn có thể xem thêm trên fanpage của chúng mình. Mình cảm ơn.

        1. Mình hiểu rồi nè. Bạn share đi nghen miễn sao bạn trích nguồn thì ok rồi. Mình viết để mọi người chia sẻ với nhau mà. Cảm ơn bạn và team bạn đã đọc và thích những bài viết be bé của mình.

  2. […] Về vấn đề này mình đã có viết một bài siêu kỹ và hướng dẫn rất cụ thể rồi. Bạn có thể tham khảo cách làm dàn ý chiều tâm lý người đọc của mình tại đây! […]

  3. Mình cảm ơn ạ.

  4. […] Tham khảo cách lập dàn ý chiều tâm lý người đọc của mình qua bài viết này!  […]

  5. […] Về vấn đề này mình đã có viết một bài siêu kỹ và hướng dẫn rất cụ thể rồi. Bạn có thể tham khảo cách lập dàn ý chiều tâm lý người đọc của mình tại đây! […]

  6. […] Cách lập dàn ý chiều tâm lý người đọc.  […]

  7. […] Sau các bước trên, không nên xông vào viết ngay mà hãy sắp xếp lại các dữ kiện để tạo thành dàn ý, rồi mới triển khai. Việc sửa lỗi logic trên dàn ý dễ hơn rất nhiều so với một bài viết hoàn chỉnh. Đó là lý do mà mình luôn nhấn mạnh tầm quan trong của bước này, với bất kỳ ai làm việc – học tập với mình. Bạn có thể tham khảo cách lập dàn ý của mình ở đây. […]

  8. […] để lập dàn ý chi tiết bạn có thể tham khảo ở bài viết này của […]

  9. […] Lập dàn ý để làm rõ tư duy của bản thân trước khi đặt bút viết lách.  […]

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *