Content Tự Học

Tự học viết content: nên hay không và như thế nào? 

Reading Time: 13 minutes

Bạn đang tìm hiểu việc học viết content đúng không?

Đọc nhiều thông tin đa dạng làm ban phân vân không biết nên chọn tự học viết content hay học có người hướng dẫn?

Vậy bài viết này dành cho bạn đấy!

Một vài từ cần giải thích trong bài: 

Brief: Bản tường thuật/khai thác thông tin, nhu cầu của người cần nội dung, bài viết. Nếu lĩnh vực content hoặc viết thì là content brief hoặc writing brief. 

Growth Mindset: Tư duy tăng trưởng hay tư duy cầu tiến. 

I, Bàn về tự học viết content:  

1, Nên hay không tự học content? 

Câu trả lời ngắn gọn là Jeen là Nên

Nguyên nhân vì dù bạn có đi học ai hay lớp nào đi chăng nữa, về lâu về dài để phát triển với nghề content và ngành marketing này, bạn sẽ phải xây dựng cho mình khả năng tự học mạnh mẽ. 

Tại sao ư? Vì đây là một trong những ngành phát triển và biến đổi với tốc độ chóng mặt. Nếu bạn không có khả năng tự học, tự trau dồi thêm, bạn sẽ khó phát triển với công việc này hiệu quả. Ngoài ra, bạn có thể bị phụ thuộc bởi những lời người khác hướng dẫn và khó phát triển bền vững sau này. 

Ví dụ: hôm nay bạn được người khác dạy cách viết và sản xuất nội dung trên kênh Facebook nhưng một mai kênh này không còn ứng dụng nhiều và thay bằng kênh khác (ví dụ Meta Universe).

Bản thân tôi cũng là một người tự học. Và việc tự học content tôi vẫn làm đến bây giờ: tự học thêm về marketing, tự học về viết, luyện viết mỗi ngày… Vậy nên, không sớm thì muộn, bạn cũng cần tự học viết content thôi. 

2, Ưu nhược điểm của việc tự học và có người hướng dẫn 

Tự học viết content  Có người hướng dẫn
Ưu điểm 
  • Ít tốn kém hơn.
  • Bạn sẽ nhớ kiến thức lâu hơn là khi có người hướng dẫn. 
  • Phát triển lâu dài, bạn có thể tự xây dựng lộ trình cho mình. 
  • Tiết kiệm thời gian và công sức tìm đường hơn. 
  • Có người chỉnh sửa bài tập, thậm chí định hướng đường đi. 
Nhược điểm 
  • Nếu không biết cách học, dễ bị lạc lối trong bể kiến thức. Vì vậy, cần có từng bước học và lịch trình cụ thể. 
  • Tốn kém hơn. 
  • Nếu không có tư duy và nền tảng kiến thức nhất định, dễ bị phụ thuộc vào tư duy của người hướng dẫn. 

3, Khi nào bạn nên tự học và khi nào nên có người hướng dẫn? 

Theo phân tích trên, với ý kiến riêng của Jeen, nếu cảm thấy bạn thân có thể tự phân bổ thời gian và lịch học cho chính mình, bạn nên tự học.

Bạn có thể tự học trong khoảng thời gian đầu từ 3-6 tháng đầu tiên, thử một vài loại hình viết content, có một cái nền nhất định. Tự học ở đây có nghĩa là bạn tự mua sách hoặc các khóa học video online để theo học thay vì đăng ký một khóa học trực tiếp có người chỉnh bài cho. 

Sau đó, khi có một nền tảng nhất định, bạn nhận ra mình cần có một người hướng dẫn giúp bản thân định hướng con đường sắp tới hoặc bạn không biết mình thiếu sót ở đâu, cần cải thiện gì, bạn hẳn tìm đến một người hướng dẫn nào đó. Nguyên nhân: vì bạn đã có nền tảng nhất định, bạn sẽ không chịu tác động 100% từ người hướng dẫn (có thể là coach/mentor…). Theo nhận định của tôi, điều này sẽ tốt với quá trình phát triển của bạn hơn. 

Vậy làm sao để tự học viết content hiệu quả, theo dõi phần hướng dẫn chi tiết bên dưới nhé!

II, Tự học viết content như thế nào sẽ hiệu quả?

Vậy nếu đã xác định phát triển khả năng tự học viết content, muốn hiệu quả, bạn nên đi đúng phương hướng để tránh mất thời gian và năng lượng. Dưới đây là các bước chi tiết Jeen nghĩ sẽ hiệu quả về lâu về dài cho bạn! 

1, Xây dựng tư duy viết trước, kỹ thuật viết tính sau

Một trong những sai lầm to lớn nhất của các bạn mới bắt đầu học và làm content mà không có người hướng dẫn đúng chính là: quan trọng hóa kỹ thuật viết/cách viết hấp dẫn thay vì tư duy viết của mình. 

Làm nghề viết tất nhiên khả năng viết là một trong những điều quan trọng nhất. Tuy vậy, làm content cần nhiều hơn thế, quan trọng nhất vẫn là tư duy viết. Viết đúng và đủ sẽ giúp bạn phát triển với nghề nhanh hơn, dễ dàng làm chủ các brief đến từ khách hàng hoặc sếp (công ty). 

Muốn có tư duy viết đúng, bạn cần đọc và tìm hiểu các kiến thức về: 

a, Tổng quan ngành marketing. Vài keywords cho bạn research và trả lời
  • Marketing là gì? 
  • Content marketing là gì? 
  • Có bao nhiêu loại hình content marketing? 
  • Social Media Platform là gì?
  • Social Media Marketing là gì? Bao nhiêu loại?
  • v.v…
b, Tổng quan về viết content/content writing: 
  • Nếu là một content writer, bạn sẽ cung cấp điều gì và mang đến giá trị nào cho sếp, khách hàng? 
  • Bạn sẽ đảm nhiệm công việc gì/chiếm vai trò nào trong quy trình công việc (ở các nơi khác nhau như client hay agency). Để hiểu hơn về điều này, bạn có thể search hoặc hỏi trên các group liên quan.
  • v.v… 
c, Hiểu rằng mỗi bài viết sẽ có một mục tiêu cụ thể 
  • Đây là một trong những vấn đề quan trọng tôi muốn bạn theo nghề viết content phài lưu tâm. Mỗi bài viết sẽ có một mục tiêu. Chính việc bạn xác định được mục tiêu trước khi viết đó cũng là đang bắt đầu hình thành nên tư duy viết. 
  • Mỗi mục tiêu lại có một cách giải quyết khác nhau. Từ đó cho ra các thể hiện bài viết hoặc nội dung khác nhau như bạn thấy. 

Về khóa học content marketing cơ bản miễn phí, bạn có thể tham khảo khóa của Hubspot nha. 

2, Phát triển growth mindset (tư duy tăng trưởng) 

Tư duy tăng trưởng (hay còn gọi là tư duy cầu tiến) sẽ giúp bạn rất nhiều trên con đường làm content writing nói riêng và content marketing nói chung về sau. 

Trên đường viết, bạn có thể sẽ bắt gặp những anh/chị/bạn/em giỏi hơn mình hoặc các miền kiến thức chưa từng biết đến hay học qua. Ngoài ra, bạn cũng có thể nhận được nhiều feedback không tốt hay thậm chí là lời chê từ người khác về bài viết của bạn. Liệu bạn có thể không buồn bã, so sánh hay thậm chí chán nản không? 

Theo kinh nghiệm của tôi, hầu hết mọi người khi trải qua điều này đều sẽ thoáng buồn. Vậy nên, để mạnh mẽ hơn trong quá trình hành nghề, bạn nên bắt đầu chuẩn bị và phát triển growth mindset. 

Theo Nhà tâm lý học Carol Dweck đến từ đại học Stanford (2006), growth mindset là tư duy giúp mỗi chúng ta vượt qua trở ngại hiện có, phát triển và đứng dậy từ các thất bại nhờ việc tìm kiếm bài học. Nói dễ hiểu hơn, những người có tư duy cầu tiến/tăng trưởng không chấp nhận thất bại mà sẽ tìm cách để học hỏi/vượt qua. 

Điều này giúp ích như thế nào cho quá trình học tập và làm việc với nghề viết? 

Như đã nói ở trên, trên đường viết, sẽ không ít lần bạn nhận về những lời khen chê hay ngầm so sánh khác nhau, với growth mindset, bạn sẽ dễ dàng thoát khỏi cảm giác tiêu cực và muốn bỏ cuộc hơn. Nó sẽ hỗ trợ bạn theo đuổi con đường content đến cùng. Và Jeen phát hiện rằng đó cũng chính là cách duy trì động lực làm nghề viết của tôi vài năm qua. 

Tôi cứ phát hiện lỗi sai, so sánh với người giỏi hơn, bắt đầu tiêu cực thì gần như ngay lập tức sẽ suy nghĩ đến các bài học từ việc đó, làm sao để học tập và vượt qua, làm sao để theo đuổi tiếp. 

Bạn có  thể xem chi tiết video TED Talk của Carol Dweck về growth mindset. 

3, Học cách phân tích target audience và sản phẩm/dịch vụ 

Khi viết content, bạn lưu ý một điều quan trọng: bạn không viết cho chính bản thân hay sếp mà đang viết cho target audience (công chúng mục tiêu) hay nói chung hơn là người đọc mà doanh nghiệp/sản phẩm hướng đến. Chính vì thế, để viết đúng và đầy đủ hơn, hãy tìm hiểu và phân tích target audience một cách sâu sắc hơn. 

Bạn có thể đọc thêm bài viết top 5 sai lầm khi tìm target audience

Ngoài target audience, một điều quan trọng nữa bạn cần tìm hiểu sâu sắc: sản phẩm/dịch vụ. Hãy tìm hiểu kỹ về ngành hàng đang làm, sản phẩm/dịch vụ đang viết có những ưu điểm/tính năng thậm chí điểm tồn tại nào. Tất cả những hiểu biết này sẽ giúp ích nhiều cho bạn khi viết content về nó trong tương lai. Bạn hãy đọc và hiểu nó một cách nhuần nhuyễn làm sao mà viết xuống ai cũng có thể hiểu được bạn đang nói gì. 

Bạn có thể trả lời các câu hỏi đơn giản dưới đây trước: 

  • Tại sao khách hàng cần dùng sản phẩm/dịch vụ của tôi mà không phải ai khác? 
  • Sản phẩm/dịch vụ của tôi có gì đặc biệt hơn so với dòng cùng loại?
  • Sản phẩm/dịch vụ của tôi giải quyết được vấn đề gì cho khách hàng? 
  • v.v…

4, Học công thức/kỹ thuật viết linh hoạt và không rập khuôn 

Nếu bạn hỏi Jeen có áp dụng các công thức – kỹ thuật viết hay không thì câu trả lời là có. Tuy nhiên, tôi thường áp dụng theo cách tôi thấy phù hợp với bài viết và nội dung chứ không rập khuôn theo công thức. 

Việc học các công thức viết có ưu điểm giúp bạn có dàn ý cơ bản, từ đó bạn chỉ cần phát triển theo dàn ý này thì bài viết cũng đạt được tầm 70%. Vấn đề của bạn là cần phải làm sao đạt được 30% còn lại từ nội dung chi tiết. 

Về các công thức phổ biến như AIDA, PAS, BAB, 4C, v.v… bạn có thể đọc thêm tại bài viết này

Jeen chỉ hướng dẫn các bạn vài lưu ý khi áp dụng sao cho linh hoạt và hiệu quả thôi: 

  • Ban đầu, bạn có thể đi theo công thức hoàn toàn. Vì lúc này, bạn chưa có nhiều kinh nghiệm viết sẽ rất khó thoát ra. Tuy nhiên, hãy tự hiểu rằng công thức viết  không phải điều bắt buộc làm theo 100% để sau này bạn dễ phát triển hơn. 
  • Sau một thời gian luyện tập, nên ứng dụng tùy theo nhu cầu và mục tiêu viết của bản thân. Ví dụ nếu bạn muốn nhấn mạnh sự thay đổi sau khi có sản phẩm, bạn hoàn toàn có thể đẩy After ra trước thay vì đi theo công thức truyền thống BAB (Before – After – Bridge). Rồi nếu bạn nhận định rằng thêm phần CTA (call to action) vào công thức sẵn có sẽ hiệu quả hơn, bạn cũng có thể thêm vào, v.v…  

5, Đọc sách chọn lọc, có kế hoạch và mục tiêu cụ thể

Nếu là một người mới học viết content, có thể bạn sẽ sa đà vào việc tìm hiểu thật nhiều đầu sách, thậm chí thấy ai chia sẻ tài liệu về chủ đề này cũng xin và tải về. 

Tuy nhiên, đây là phương pháp học tập không hiệu quả vì bạn rất dễ bị loạn thông tin. Nhất là khi bạn chưa có nền tảng cơ bản và không biết đâu là đúng đâu là sai.

Vì vậy, việc đọc sách hay thông tin/kiến thức nên chọn lọc, có kế hoạch và mục tiêu cụ thể. 

Ban đầu, bạn có thể set lịch tìm hiểu từ nền tảng trước: 

  • Nguyên lý Marketing – Philip Kotler, Gary Armstrong: Theo đánh giá của Jeen sách có hơi lý thuyết xíu nhưng nên đọc để bạn nắm nền tảng và các nguyên lý làm marketing. Đặt sách: Tiki
  • Quảng cáo không nói láo – Hồ Công Hoài Phương: Đọc để hiểu đúng về quảng cáo, tránh các suy nghĩ và quan điểm ở thời chưa làm ngành. Đặt sách: Tiki
  • Khiêu vũ với ngòi bút – Joseph Sugarman: Sách hướng dẫn các kỹ thuật viết thu hút người đọc (sách chuyên về copy nhưng rất nên đọc với các bạn content). Đặt sách: Tiki
  • Ý tưởng này là của chúng mình – Huỳnh Vĩnh Sơn: Cuốn sách nói về nghề viết, sáng tạo ý tưởng trong khi làm nội dung. 
  • 90-20-30 – Huỳnh Vĩnh Sơn: bộ sách có hình ảnh minh họa dễ nhớ về sơ lược nghề, bạn có thể đọc thêm cho biết. Đặt sách: Tiki

Sau khi đọc xong các cuốn sách mang tính tìm hiểu nền tảng, bạn mới nên bắt đầu tẻ nhánh nhỏ có tính chuyên môn hóa hoặc riêng cho một công việc nào đó hơn. Ví dụ sách chuyên về Freelance Writer như cuốn Con đường trở thành Freelance Writer của chị Linh Phan chẳng hạn. Chọn đầu sách nào lúc này tùy thuộc vào hướng bạn cần đi. 

Tương tự như vậy với các định dạng hoặc kênh truyền thông bạn muốn thử viết. Bạn có thể học kỹ về post Facebook trước khi chạy qua viết kịch bản quảng cáo chẳng hạn.

6, Học tầm 2-3 tháng, nên bắt đầu tìm một công việc để thử 

Việc tìm một công việc để thử sức giúp bạn biết mình có đang học hiệu quả hay không cũng như mài dũa khả năng của bạn. Và công việc này phải có lương. Ít hay nhiều đều được nhưng không nên làm miễn phí. 

À há, bạn phát hiện ra quan điểm của tôi khác hẳn những người khác đúng không? Có phải bạn đã từng nghe người ta nói: “Nên sẵn sàng làm không lương để học hỏi”. 

Tuy nhiên, theo kinh nghiệm cá nhân tôi, làm miễn phí thực sự không học hỏi được nhiều như bạn tưởng. 

3 luận điểm của Jeen cho khẳng định này như sau: 

  • Trả lương cho bạn làm người ta có mong muốn chỉnh sửa và nhận về bài viết chất lượng tương xứng giá tiền chi ra. Rất nhiều bạn rơi vào tình huống làm vô vàn công việc nhưng học không được bao nhiêu là vì nguyên nhân này. Khi bạn làm miễn phí, có khá nhiều trường hợp người check bài không hề yêu cầu cao ở bài viết đó. Có thể do họ ngại chỉnh (vì không trả tiền cho bạn), cũng có thể do công việc đó không yêu cầu chất lượng nên không trả lương cũng không sao. Và dù lý do nào, bạn cũng không học được nhiều về chất lượng content. Điều này sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến hành trình tự học và làm nghề content của bạn đấy! 
  • Việc nhận được chi phí cho công sức mình làm giúp bạn có khao khát được thể hiện và cống hiến hơn. Không có chi phí làm bạn rất dễ chán nản, cung cấp những bài viết không ổn. Tất nhiên, tôi biết đa phần các bạn không thế nhưng nếu làm về lâu về dài không ai biết trước được. 
  • Làm miễn phí nhiều sẽ dần khiến bạn không coi trọng con chữ của mình. Đây là một điều bạn tuyệt đối phải tránh xuất hiện nếu muốn làm content chuyên nghiệp. Một người muốn làm content lâu dài, sống được với nghề nên tôn trọng từng câu chữ mình viết ra. Việc làm content miễn phí sẽ khiến bạn dần quen với việc câu chữ của mình không được hồi đáp về giá trị tương xứng. Từ đó, bạn sẽ dần coi nhẹ nó và cung cấp các nội dung không tốt.  

Chính vì những lý do trên, Jeen chân thành mong bạn sẽ tìm những công việc có trả phí cho con chữ của bản thân. Dù ít cũng được nhưng chắc chắn phải có. Từ từ, tiền bạn được trả sẽ tăng lên theo kinh nghiệm và kiến thức nên cứ an tâm nhen. 

Làm sao viết kiếm tiền đọc ở đây!

7, Chăm chỉ cập nhật kiến thức và luyện viết 

Marketing là ngành có tốc độ biến đổi nhanh. Chính vì vậy, bạn cần chăm chỉ cập nhật các thông tin kiến thức bằng việc dành thời gian trong ngày check vài kênh nổi bật. Kinh nghiệm của Jeen là không theo dõi hết hoặc phải liên tục cập nhật mà sẽ chọn lọc vài kênh để theo dõi, mỗi ngày vô một chút để tránh bị loạn. 

Vài kênh bạn có thể theo dõi: 

Công việc chính của bạn là viết nên chắc chắn sau bạn sẽ cần phải luyện viết. Bạn có thể thu thập hoặc tự tạo lịch luyện viết cho bản thân và luyện đi luyện lại liên tục. Việc luyện tập này sẽ giúp bạn trau chuốt ngón nghề của bạn. Tất nhiên, bạn nên đi kèm với việc tự biên tập và nhận xét bài viết để học hỏi thêm nhen. 

Tham khảo bài viết 50 ý tưởng viết cho người mới của Jeen để lấy các ý tưởng về và luyện tập viết nè. 

8, Simple thinking và simple writing là 2 keywords quan trọng 

Điều tôi muốn nhắn nhủ cuối cùng cho các bạn đang bước trên hành trình tự học viết content là nghĩ đơn giản và viết đơn giản thôi. 

Cứ nghĩ đơn giản là mình đang học viết, đừng phức tạp hóa vấn đề và đừng bắt bản thân phải giỏi liền tắp lự. Đó gần như là điều không thể nào. 

Viết content phức tạp hơn so với viết theo sở thích. Nó cần nhiều kiến thức, thời gian và sự kiên nhẫn để theo đuổi nếu muốn làm tốt và kiếm được tiền. Vì vậy, trên quá trình này, sẽ có lúc bạn suy nghĩ rất phức tạp: ví dụ như tôi phải giỏi thì mới nhận job được hoặc tôi chưa đủ khả năng để apply công việc này

Tuy nhiên, sẽ chẳng ai trả lời được câu hỏi đó ngoài người tuyển dụng ngoài kia, chính bạn cũng thế.

Vậy nên, bạn hãy đơn giản một chút: cho bản thân và con chữ của mình một cơ hội để khởi đầu và cả những lần đầu tiên tiếp theo nữa. Chắc hẳn bạn sẽ cảm thấy dễ dàng hơn. 

III, Kết 

Nội dung này đã khá dài rồi nên Jeen sẽ kết bài ở đây. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã tìm ra được câu trả lời cho mình là có nên tự học viết content hay không và nên tự học như thế nào cho hiệu quả.

Tất nhiên, việc bạn lựa chọn như thế nào là dựa trên cân nhắc cá nhân của bạn và câu trả lời sẽ không ai giống ai, phương pháp học cũng vậy. Jeen là người theo chủ nghĩa tư duy linh hoạt, nghĩa là mình có thể thay đổi mọi thứ để phù hợp với mình, không có gì là cố định và phải như thế cả. Chính vì vậy, hướng dẫn trên đây của tôi được tạo ra với mục đích tham khảo, bạn hoàn toàn có thể thay đổi tùy ý bạn, miễn sao phù hợp.  

Tham khảo khóa học viết content từ số 0 của Jeen nếu cần.

Chúc bạn mau chóng bước chân trên con đường content writing. 

Hẹn gặp lại bạn ở bài viết sau. 

Jeen Nguyễn, 

=============================

Nếu thấy bài viết hữu ích, bạn có thể ủng hộ Jeen một cuốn sách ở trang Donate. 

Lưu ý: Vui lòng tôn trọng chất xám và sáng tạo của người sản xuất nội dung, artist, designer bằng việc KHÔNG SAO CHÉP/COPY/REUP. Tất cả nội dung trên thuộc sở hữu của Jeen Nguyễn. Về thông tin bổ sung, bạn xem thêm tại trang Bản quyền-hợp tác!

Cảm ơn bạn.

Bạn cũng có thể thích..

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *