Viết Nâng Cao Tư duy

[Viết Nâng Cao] Content “đổi đời” nhờ Tư duy hệ thống – P1

Reading Time: 12 minutes

Có bao giờ bạn nghe sếp feedback mà chẳng hiểu tại sao trong khi bài bạn viết hay thế cơ mà?

Hoặc nhận được một đề bài rồi chỉ ngồi viết chứ không hiểu lắm trong kế hoạch nội dung bài viết này chiếm vị trí gì và tại sao phải có chủ đề/hướng đi đó? 

Hay nhiều người nói bài bạn viết manh mún và không liên quan đến nhau, không tạo nên một đường hướng hiệu quả? 

Tất cả những thắc mắc trên có thể được giải quyết bởi Tư duy hệ thống (System Mindset). Tư duy này không chỉ giúp bạn thăng hạng Content mà còn tăng “sức chiến đấu” khi thử sức làm Content Plan hay Direction. 

Bài viết/nội dung này dành cho ai: 

  • Newbie/junior/executive muốn tham khảo góc nhìn cấp cao hơn. 
  • Người đang hoang mang không biết tại sao đối với người này content marketing có vẻ phức tạp còn người kia thì không ^^ 
  • Bất kỳ ai muốn tìm hiểu về một tư duy content khác.  

Bạn đã sẵn sàng cùng mình khám phá chưa? Tham khảo bài viết dưới đây nhé! 

Sai lầm 90% Junior hoặc Executive gặp phải khi triển khai Content

tư duy đơn giản và lẻ tẻ. Sếp/leader cho bạn đề bài 1 thì bạn chỉ làm đề bài 1. Mặc dù, có thể bạn đã được đọc content plan/direction trước đó. 

Tính thống nhất của kế hoạch/định hướng có thể biến mất hoặc khó thực thi trong quá trình triển khai bởi junior hoặc executive thường tập trung nhìn vào bài viết, article riêng lẻ chứ không phải bức tranh tổng thể

Nguyên nhân của tình trạng này là do đâu? Vì đó là nhiệm vụ ưu tiên của cấp bậc này. Nếu không ai hướng dẫn hoặc lưu ý, có thể khả năng quan sát tổng thể cần thiết cho cấp bậc cao hơn sẽ khó mà trau dồi và học tập được, khi điều trên đã thành thói quen. 

Việc hướng dẫn cho nhân viên mới vào ngành hoặc chưa có kinh nghiệm điều này không phải là việc đơn giản và là nỗi trăn trở của nhiều Content Leader. 

Nếu bạn – người triển khai content – buồn bực/chán nản vì bài viết của mình cuối cùng thay đổi không còn hình dạng ban đầu qua các đợt chỉnh sửa thì người làm ra Content Direction/Plan cũng đau lòng y chang nếu khi triển khai nó không đúng với điều họ làm. 

Đồng thời, nếu không có sự hệ thống hóa trong content, kể cả những bài viết cụ thể, thì nguy cơ đường đi trở nên rối loạn, không phù hợp và không mang đến hiệu quả là rất cao.

Vậy làm sao để bạn có thể hiểu và dễ dàng hơn trong quá trình triển khai cũng như phát triển thành một chuyên gia, câu trả lời là tư duy hệ thống (System Mindset). 

Tư duy Hệ thống là gì?

Khi search về tư duy hệ thống, bạn sẽ bắt gặp một vài đầu sách về chủ đề này. Ví dụ: The Systems Mindset: Managing the Machinery of Your Life, Work the System: The Simple Mechanics of Making More and Working Less hoặc Thinking in Systems: A Primer Paperback. Ngoài ra, bạn còn có thể bắt gặp một vài khóa học như Developing a System Mindset của Coursera. 

Điều này chứng tỏ sự hữu ích của nó đối với công việc, đời sống và tầm quan trọng của việc trau dồi nó đối với mỗi cá nhân, không chỉ trong lĩnh vực Content Marketing. 

Vậy tư duy Hệ thống là gì? Bạn có thể hiểu theo cách đơn giản nhất đó là lối tư duy giải quyết các vấn đề phức tạp theo quan điểm hệ thống: bạn sẽ bóc tách/phân nhỏ chúng ra thành những khía cạnh khác nhau, đánh giá và đề xuất giải pháp. Hoặc “một bộ sưu tập công cụ và phương pháp” hay “một cách tiếp cận có kỷ luật để kiểm tra các vấn đề một cách đầy đủ và chính xác hơn trước khi hành động” (Theo The Systems Thinker)

Theo các nhà tư duy hệ thống, ngay cả con người cũng là hệ thống tinh vi. Ví dụ, cơ thể được cấu thành từ hệ thống tĩnh mạch, mao mạch, nội tạng, v.v… Nếu kết quả của ngày hôm nay tốt đẹp nghĩa là bạn đã vận hành hệ thống tốt và ngược lại.

Sự kết nối với nhau và tạo nên một hệ thống rành mạch của các mối quan hệ.

Một số câu hỏi người có tư duy hệ thống: 

  • Nếu A là nguyên nhân của B, có khả năng nào B cũng là nguyên nhân của A. 
  • C có công dụng D, liệu thành phần nào của C mang đến công dụng đó. Nếu công dụng D mất đi, C có còn là C không? 
  • v.v…

Nghe khó hiểu và triết học? Yên tâm đi, hồi mới tham khảo mình cũng chẳng hiểu lắm. Tuy nhiên, mình có một ví dụ bằng câu chuyện và hình ảnh minh họa, mình tin bạn sẽ dễ hiểu hơn.

Minh họa: 

Mình sẽ minh họa bằng một câu chuyện về tình cảm khá trái ngược với chữ hệ thống nhé, để làm rõ rằng bất kỳ vấn đề gì nếu tư duy theo hướng này, bạn cũng sẽ có góc nhìn toàn cảnh và thông suốt. Tất nhiên, tình cảm được hay không thì tùy duyên nữa ^^. 

A là một nữ thanh niên độc thân. A muốn tìm bạn trai. A là người sở hữu tư duy hệ thống. A sẽ phân tích vấn đề độc thânnhu cầu tìm bạn trai của mình:  

Vấn đề độc thân 

  • Nguyên nhân (khách quan và chủ quan) => Hệ thống vận hành có vấn đề chỗ nào? A bắt đầu rà soát hết mọi việc xung quanh mình. 

Ví dụ: nguyên nhân khách quan là công ty A và những người A tiếp xúc hiện tại không có đối tượng phù hợp. Chủ quan là A còn đang khá e dè với mọi người xung quanh hoặc A cảm thấy làn da mình chưa đẹp hay phong cách mình chưa xinh. 

Hay đơn giản A chưa thấy việc có bạn trai là cần thiết. 

Tất cả những điều này sẽ được rút ra từ đâu, A sẽ đặt câu hỏi tại sao tôi lại phản ứng như thế này khi có sự việc trên, tôi đã làm gì… 

  • Đặt câu hỏi giải quyết? – Sự tác động hệ thống lên kết quả 

Khách quan: A nên đến những nơi có thể tiếp xúc với nhiều đối tượng hơn. 

Chủ quan: A cần phải làm đẹp bằng cách đi học các lớp trang điểm, thời trang chẳng hạn. 

Nhu cầu tìm bạn trai 

A bắt đầu đặt các câu hỏi như: 

1, Tôi có gout như thế nào? => Tìm hiểu về bản thân. 

2, Gout này ảnh hưởng gì đến quá trình hành vi của tôi => ví dụ A chỉ quan tâm và chú ý những người tương tư gout của cổ, vậy nên tầm quan sát và khả năng tìm được đối tượng sẽ giảm đi. Ngược lại, gout của cổ giúp rà soát chính xác. 

2, Người thuộc gout tôi sẽ ở có mặt ở đâu => Tìm hiểu đối tượng mục tiêu. 

3, Tôi nên làm gì để thu hút đối tượng mục tiêu => Từ phân tích, tìm phương pháp. 

v.v… 

Còn nếu A không có tư duy hệ thống thì sao. A sẽ bắt đầu suy nghĩ mông lung trong rối rắm, không biết tiếp theo nên làm gì và làm sao có được mục tiêu có bạn trai của mình. Đồng thời ngay trong quá trình thực hiện, nếu có vấn đề diễn ra, A cũng không biết bản thân nên làm gì tiếp theo để cải thiện/thay đổi. 

Tương tự, những câu hỏi này hoàn toàn có thể áp dụng cho một brand/content nào đó. 

Dưới đây là hình minh họa cho đường đi suy nghĩ của người có và không có tư duy hệ thống. 

Minh họa đường đi suy nghĩ của người có và không có tư duy hệ thống.

Khi bạn không phân tích được sự vật/hiện tượng/vấn đề theo lớp lang hệ thống, đầu bạn tự nhiên nghĩ theo mọi đường nó muốn. Và kết quả cuối cùng, bạn chẳng biết nên làm gì. 

Tư duy hệ thống tốt vậy, tại sao ít người làm?

Tâm trí con người biết đánh giá làm gì đơn giản ít tốn sức và ngược lại. Như lẽ tự nhiên, bạn né tránh công việc cần nhiều nỗ lực. 

Thay đổi tư duy không đơn giản như ăn miếng bánh hay là uống tách trà. Đó là việc bạn cần phải liên tục trau dồi bắt đầu từ thay đổi suy nghĩ và đặt trọng tâm vào những điều trước đó chưa hề làm. 

Hầu như ai cũng sẽ rất ngại để làm điều này. Thế nhưng, tư duy hệ thống sẽ giúp đời Content của bạn thay đổi, nếu không tin hãy theo dõi phần tiếp theo mình chia sẻ dưới đây. 

Đời Content của mình biến đổi như thế nào sau khi thực hành tư duy hệ thống

Sau khi tập luyện phát triển tư duy hệ thống, mình thay đổi khá nhiều, đặc biệt về tư duy Content

Hiểu được góc nhìn của sếp/leader hơn khi họ feedback gì đó 

Có bao giờ, bạn bực bội vì sếp feedback nghe dở hơi hết sức, trong khi bài viết của bạn hay ho và ý nghĩa ngợp trời? 

Trừ phi bạn “xu cà na” lỡ gặp người sếp không có kiến thức còn không thì ai cũng phát triển kế hoạch marketing nói chung và content nói riêng theo một lộ trình có trước-sau. Và đặc biệt, nội dung có chủ đích

Vậy nên, nhận xét của họ sẽ có lý do nào đó, chẳng qua người ta có thời gian giải thích cụ thể cho bạn không. Nhưng kinh nghiệm của mình là hiếm ai chủ động giải thích. Bạn nên là người làm việc đó: hỏi ngược lại khi có thắc mắc. Đây là cách giúp bạn dễ dàng nắm bắt tinh thần của chiếc kế hoạch hoặc định hướng hơn. Không ai hiểu nó bằng người làm ra nó cả. 

Từ ngày trau dồi tư duy hệ thống, mình bắt đầu nhìn từ góc tổng thể toàn diện rồi mới đến chi tiết. Nhờ điều này, mình dần hiểu sếp và công việc cũng suôn sẻ hơn. Quan trọng là, ít phải chỉnh sửa nhiều ahihi. 

Có khả năng đề xuất giải pháp/sáng tạo cho vấn đề

Góc nhìn theo cách hệ thống hóa sẽ cho phép bạn thấy được bức tranh lớn của mọi vấn đề. Đặc biệt, cách tiếp cận của bạn bao giờ cũng phong phú và bài bản hơn. 

Sáng tạo là cách giải quyết vấn đề nào đó theo hướng chưa ai làm, mới mẻ và đột phá. Tư duy hệ thống cho phép điều này nhờ vào việc bạn nhìn nhiều góc độ hơn, mặc dù cái tên của nó khá cứng nhắc. Nhưng bạn biết đấy: sáng tạo thường không tạo nên từ cảm hứng một sớm một chiều đâu, nó là kỷ luật

Content Plan từng là cơn ác mộng bỗng trở nên đáng yêu

Hồi xưa, mình siêu sợ làm content plan. Tại sao ư? Vì từ một người chỉ cần viết bài thật tốt giờ đây phải chuyển qua lo cả chuyện tháng này đi bài sao cho có định hướng mục tiêu rõ ràng, rồi hình ảnh tương thích với thời điểm – nội dung đó. 

Đó gần như là giai đoạn mình cảm giác khó khăn và hoang mang nhất từ lúc mới vào ngành đến nay. Ngay cả lúc tập tành làm kịch bản, mình thấy dễ chịu hơn nhiều. 

Tuy nhiên, bắt đầu từ lúc nghĩ “càng sợ càng phải làm” và tập tư duy theo hệ thống, mình dần hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa các loại content với nhau, giữa kênh này và kênh kia, giữa nội dung này và nội dung kia, v.v… Mình  có thể sắp xếp trong đầu một đường đi nội dung. Từ đó, khả năng làm plan mới dần tiến bộ. 

Thế mạnh khi làm thương hiệu

Tư duy hệ thống giúp góc nhìn về thương hiệu trở nên dễ hiểu hơn. Ví dụ, thương hiệu bao gồm gì, bạn cần làm gì với content để đảm bảo độ đặc trưng, sự ổn định và phủ sóng thương hiệu của mình.

Mình không xét đến các vấn đề phức tạp, chỉ đơn giản ở từng bài viết content thôi, bạn thấy chúng đã có màu sắc thương hiệu chưa? 

Khi phân tích chúng theo tư duy hệ thống, bạn sẽ thấy siêu dễ nếu muốn hiểu về thương hiệu – điều mà thông thường bạn vẫn luôn e dè. Vì bạn chỉ cần vạch câu hỏi => note từng câu trả lời => tìm ra mối liên hệ. Từng bước một. Không phức tạp chút nào. 

Nghiên cứu thị trường tốt hơn 

Khi đặt nhiều câu hỏi phục vụ cho lối tư duy này tương đương với việc bạn cũng đang làm một chiếc nghiên cứu chuyên sâu. 

Khi áp dụng suy nghĩ hệ thống, bạn sẽ có nhiều kết luận được rút ra hơn và nó dựa theo những luận điểm – nguyên nhân có lý luận chặt chẽ và cụ thể chứ không phải là suy đoán. 

Có phải hiện tại, bạn đang muốn thử ngay lập tức? Theo dõi phần nhập môn tiếp theo nè! 

Hướng dẫn 5 bước nhập môn tư duy hệ thống:

Nghe nhập môn là thấy đơn giản rồi. Chính xác, các bước dưới đây khá dễ dàng vì mình biết kiến thức phía trên có thể khiến bạn mất cả 2-3 ngày nghiền ngẫm rồi. 

Xác định mục tiêu – tại sao 

Suy nghĩ – Hành vi mong muốn làm gì đó của bạn cũng là một hệ thống. 

Bạn hãy xác định rõ, tại sao mình muốn làm điều này. Vì một khi bạn đã xác định rõ mục tiêu, bạn sẽ tập trung và dễ dàng đạt được nhanh hơn. 

Hãy viết lời cam kết sau đây, để bạn chắc chắn rằng mình không quên mất hay bỏ cuộc: Tôi luyện tư duy hệ thống để [mục tiêu cụ thể] trong [thời hạn cụ thể]

Ví dụ: “Tôi luyện tư duy hệ thống để có thể làm  Content Plan trong 6 tháng tới.”

hoặc “Tôi  luyện tư duy hệ thống để thoát kiếp FA trong 1 năm tới”

v.v… 

Tùy bạn mà điền vào chỗ trống nè. 

Tư duy được hình thành bằng suy nghĩ 

Điều đó có nghĩa là bạn cần suy nghĩ một cách có hệ thống trước đã trước khi có được tư duy. Để hiểu rõ hơn về giá trị của suy nghĩ hệ thống, xem clip này

Cách nhanh nhất để bạn nghĩ một cách có hệ thống là đối với bất kỳ việc gì xung quanh xảy đến, hãy viết xuống những câu hỏi liên quan. 

Ví dụ: 

  • Tại sao việc này lại xảy ra?
  • Việc này cấu thành từ điều nào?
  • Có yếu tố nào liên quan và ảnh hưởng đến nó?
  • Nếu tôi muốn tăng kết quả, tác động vào yếu tố nào là nhanh và hiệu quả nhất? 
  • v.v… 

Khi học tiếng Anh, mình luyện suy nghĩ mọi lúc bằng thứ tiếng này thay vì tiếng Việt để phản xạ nhanh hơn. Vậy nên, để có thể nghĩ tốt hơn với tư duy hệ thống, bạn cũng hãy như vậy nhé. 

Đừng hỏi viết gì, hãy bắt đầu hỏi tại sao phải viết

Đây chính là bài tập nhập môn thực sự khi mình bắt đầu luyện lối tư duy hệ thống. 

Mỗi khi mở trang viết, đề bài ra, điều đầu tiên mình hỏi không phải là viết gì mà là tại sao phải viết nó. 

Ví dụ, công ty bạn làm cho nhãn hàng thuốc nhiệt miệng, sếp bạn đưa đề bài “Hãy viết một bài content về topic tại sao cần dùng thuốc bôi dạng gel chứ không phải dạng khác”. Việc của bạn để viết hấp dẫn hơn hoặc đúng hơn không phải là cắm cúi và viết ngay, mà là hãy tự hỏi: 

  • Tại sao sếp lại muốn đi topic này? Nó giúp gì cho nội dung trong tương lai? Làm rõ điều gì cho khách hàng nhỉ? 
  • Tại sao gel bôi khác với dạng khác? Cách thể hiện nào giúp người đọc hình dung được điều này ha? 
  • Tại sao tôi nhất định phải viết nội dung này ở thời điểm này mà không phải thời điểm khác? Nó có tác dụng gì… 
  • v.v…

Mình cam đoan một thời gian luyện như thế này, việc thấu hiểu đường đi content hiệu quả – mạch lạc không có gì khó khăn với bạn cả. 

Luyện tập vẽ mindmap để làm rõ đường đi của tư duy 

Có một sự thật là: nếu bạn để suy nghĩ của mình nằm trong tâm trí, nó không bao giờ rõ ràng. Việc luyện vẽ mindmap chắc chắn sẽ giúp bạn nhiều hơn trong việc hình ảnh hóa những luồng tư duy trong đầu

Ví dụ, thay vì tưởng tượng là A được tạo nên bởi B, C và D, sao bạn không vẽ một biểu đồ hình tròn là A, còn 3 thành phần còn lại nằm trong A. 

Từ đó, bạn mới dễ phân tích hơn theo tư duy hệ thống, vì hệ thống là sự kết nối với nhau giống như những đường dẫn ở mindmap của bạn vậy. 

Phản biện nhiều hơn 

Phản biện cần bắt nguồn từ tư duy phản biện với những luận điểm cụ thể – xác thực. 

Và nó sẽ được hình thành dựa trên hệ thống phân tích của bạn. 

Việc luyện tập khả năng phản biện một vấn đề giúp bạn có nhiều góc nhìn, sự kết nối tuyệt vời với các luồng suy nghĩ khác nhau. 

Ví dụ: trong một đám đông, mình là người “tôi tin có trường hợp tất cả đều nói dối và tất cả đều nói thật”. Đối với mình, mọi trường hợp đều có thể xảy ra. 

Kết

Phù vậy là kết thúc rồi. Có lẽ, ban đầu bạn sẽ cảm giác nó rất khó hiểu và mông lung nhưng nếu bạn luyện tập phương pháp nhập môn đơn giản như trên, bạn sẽ cảm giác dễ hình dung và từ từ thích ứng hơn. 

Đối với một người đang ở mức triển khai Content, mình tin rằng đây là lối tư duy sẽ giúp bạn và Content của mình thay đổi rõ rệt. Hãy thử xem sao nhé và đừng quên chia sẻ với mình.

Bạn có thể bắt đầu con đường content của riêng bản thân với việc Học content từ số 0 cùng Jeen Nguyễn.

Bài số 2: Cách luyện tư duy hệ thống cho content writer

𝙅𝙚𝙚𝙣 𝙉𝙜𝙪𝙮𝙚̂̃𝙣,

==================

Nguồn tham khảo: 

1, The Value of System Thinking 

2, Thinking in System

3, Why Content Marketers Need a Systems Mindset

=============================

Note: Nội dung trên thuộc bản quyền của Jeen Nguyễn. Về thông tin bổ sung, bạn xem thêm tại trang Bản quyền-hợp tác!

Nếu thấy các bài viết hữu ích, bạn có thể ủng hộ blog tại đây!

Cảm ơn bạn.

Bạn cũng có thể thích..

3 Bình luận

  1. […] tư duy đóng, việc sáng tạo sẽ khó khăn hơn khi có tư duy mở. Theo cá nhân mình, tư duy là một trong những yếu tố quan trọng nhất ở bất kỳ điều gì, lĩnh vực […]

  2. […] Tư duy: Tham khảo lối tư duy hệ thống, tư duy này sẽ giúp bạn có góc nhìn tổng quan hơn. Xem thêm bài viết về nhập môn tư duy hệ thống của Jeen ở đây. […]

  3. […] luyện tư duy hệ thống vì đây là loại tư duy giúp được đi suy nghĩ từ tổng quan đến chi tiết sự […]

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *